De middeleeuwen in Brabant  

De middeleeuwse wolbewerking in een aantal stappen
door Toon Reurink

7e stap - Verven terug volgende

De wol kan geverfd worden in de vacht, na het spinnen of na het weven. Het beste resultaat verkrijgt men door de wolvacht te verven, maar men kan ook de woldraad of het weefsel verven Soms was het verboden om het laken te verven voor de laatste stap, het uit rekken op de spanramen Als de zelfkanten een andere kleur hadden, had de klant tenminste de garantie dat de vezel of draad vóór het weven was geverfd, wat een diep doordringen van de verf verzekerde. De gilden bezaten strenge voorschriften over de verfwijzen en procedures.
Met wede (Isatis tinctoria L.) kon het laken was echt lauw worden geverfd, meekrap (Rubia tinctoria L.) was een goede bron voor rood.

Een keur van kleuren mogelijk met plantaardige verfstoffen.  (klik voor een uitvergroting)
Kermes, een Zuid- Europees insect, stond garant voor onovertrefbaar glanzend rood op wollen stoffen. Geel won men o.a. uit wouw (Reseda luteola L.) en verversbrem (Genista tinctoria L.). Tanine houdende plantdelen zoals walnootdoppen en bast of els werden gebruikt voor bruin. Voor zwart of groen waren verschillende verfbaden nodig.
Voor groen; blauw en geel, voor zwart; meestal eerst bruin of een blauw bad, gevolgd door een rood bad. Witte lakens werden naar alle waarschijnlijkheid gebleekt. Door deze indrukwekkende opeenvolging van experte handeling was de schapenvacht een luxueus laken geworden. Handige kleermakers konden het nu verwerken tot de prachtige gewaden die ons van de miniaturen en schilderijen bekend zijn. Onze kennis van het laken zelf blijft voorlopig beperkt tot enkele snippers die in documenten of in de grond bewaard bleven als schaarse fragmenten van middeleeuws afval.
 
Het verven van stof in een grote ketel. Naar een Zuid-Nederlands middeleeuws handschrift.  (klik voor een uitvergroting)
Isaac Claesz. Van Swanenburg, Leiden 1537-1614 Leiden
Het verven van de wol; 1594-1596. (klik voor een uitvergroting)
Het verven van wol in het Historisch OpenluchtMuseum Eindhoven. (klik voor een uitvergroting)