De middeleeuwse wolbewerking in een aantal stappen door Toon Reurink
6e stap - Vollen
De lakens werden in een mengsel van rotte urine en boter urenlang met de voeten betreden, daarna werden ze verschillende malen gespoeld. Het doel van het vollen was het laken een viltig uitzicht te bezorgen en het tot de gewenste afmetingen te laten krimpen. Onder invloed van vocht en warmte heeft wol de eigenschap om samen te klitten en te krimpen. Het vollen gebeurde eerst in een trog door het betreden van de stof, of in een volkuil.
Later werd er in speciale molens gevold. Bij de eerste volbeurt werden vaak een klei (Vollersaarde = Bentoniet) aan het water toegevoegd, bij de tweede boter en vet. Vollersaarde zorgt voor het verwijderen van vetten en eiwitten en zorgt voor een losser worden van het doek (ontspinnen), hierna zal het vollen beter verlopen.
Daarna zal het gebruik van boter of vet/olie en de rotte urine een zeep vormen die het doek met de juiste warmte en wrijving zal doen vollen. De manier van vollen was belangrijk. Zo moest het laken zigzag gevouwen worden om het in de lengte te laten krimpen. Voor twee arbeiders waren een tot twee dagen nodig om een laken te vollen. Er was heel wat vakmanschap vereist om inzake afmetingen aan de juiste voorschriften, opgelegd door de gilden, te voldoen.
Ruwen werd gedaan met een houder met daarin zaadbollen van de dipsacus fullonum(weverskaarde) geklemd. Tijdens het ruwen worden haartjes uit het laken getrokken. Voor het fijnere ruwen of de laatste keer ruwen werd altijd gebruikgemaakt van al min of meer versleten kaardenbollen. Daarvan zijn immers de talloze weerhaakjes al vergaand versleten. Na het ruwen zijn veel foutjes al niet meer zichtbaar.
Scheren is het op gelijke lengte brengen van de wolhaartjes die tijdens het ruwen uit het laken getrokken zijn. Ruwen en scheren kon wel zes keer of vaker nodig zijn om een goed sluitend en gelijkmatig haardek te verkrijgen. Het is een secuur werkje om met een grote schaar juist alles wat uitsteekt te verwijderen en niet in de stof te knippen. Om dat te voorkomen werd de stof op een volledig vlakke ondergrond gelegd.
De middeleeuwse wolbewerking in een aantal stappen
