De
stad Eindhoven bestaat in 1500 al bijna
driehonderd jaar. Kort na de stadsstichting
(begin van de 13e eeuw) is buiten het marktveld
- dus buiten de stad – de
Catharinakerkgebouwd. Deze
kerk is geheel van baksteen, iets nieuws
voor die tijd. In de afgelopen driehonderd
jaar (de 13e tot de 15e eeuw) is nu ook
de rest van de stad gebouwd. De kerk ligt
daardoor midden in de stadskern. Sinds 1399
is de kerk van Eindhoven de belangrijkste
kerk van de verre omgeving.
Aan
de kerk zijn een aantal rijke priesters
verbonden die door hun beroep en gevolgde
studie aanzien genieten van de bevolking.
Veel van die priesters leven met een vrouw,
sommigen hebben zelfs kinderen en sommige
van die kinderen worden zelf ook weer priester.
De priesters van de Catharinakerk worden
na hun dood begraven onder de vloer van
hun eigen kerk.
Aan
het einde van de middeleeuwen hebben de
meeste huizen in Eindhoven nog daken van
stro en ze zijn nog steeds grotendeels van
hout ge- bouwd. Maar de rijke burgers van de stad laten een voor
een het stro op hun huis vervangen door
daken van leisteen of van dakpannen. Het
zal echter nog tot de 18e eeuw duren voordat
de huizen van de stad alleen nog maar van
baksteen worden gebouwd. In
1500 is een groot verschil met vroeger
is dat de huizen niet meer met de
staande
palen in de bodem zijn gefundeerd. Ze worden
al meer dan twee eeuwen (vanaf de 14e eeuw)
op houten balken op de grond gebouwd. Omdat
de huizen in de stad dicht bij elkaar staan
dient men altijd voorzichtig te zijn met
vuur. De grootste schrik van de stad is
en blijft brand. Rondom de stad is een gracht
gegraven, met het zand uit de grachten zijn
aarden wallen aan- gelegd. Twee eeuwen geleden
(in de 12e eeuw) is het riviertje
de Gender omgeleid zodat deze
door de stad loopt en in het geval van brand
bluswater kan leveren. Toch brandde er wel
eens een huis af. In 1486 werd een groot
deel van de stad door onze aartsvijanden
in brand gestoken. Die vijanden waren soldaten
van het leger van de
graaf van Gelre, die in zijn stad Venlo
woonde. Eindhoven wordt al bijna een eeuw
lang (de 15e eeuw) regelmatig aangevallen
en geplunderd door Gelderse soldaten. Deze
soldaten worden meestal gehuurd door de
graaf van Gelre, maar wanneer er geen oorlog
is, hebben deze soldaten geen inkomsten.
Daarom voeren ze vaak brandschattingen uit:
de belegerde stad dient geld te betalen,
wanneer dat niet wordt gedaan wordt de stad
geplunderd en in brand gestoken.
Het
belangrijkste gedeelte van de stad Eindhoven
is nog steeds de markt. Al eeuwen lang worden
daar op dinsdag allerlei goederen gekocht
en verkocht. Aan het Eindhovense
marktveld zijn kort na de stadsbrand van
1486 nieuwe huizen gebouwd. Er werd geëxperimenteerd
met nieuwe materialen. De huizen zijn nog
grotendeels van hout, maar bij één
huis is het onderste gedeelte van
baksteen. Baksteen is een bouwmateriaal
dat sinds 1200 bestaat. In de regio wordt
het vrijwel
alleen
gebruikt voor het bouwen van kerken en kastelen,
soms voor gewone burgerhuizen. Dit huis
aan de markt heeft zelfs ramen van glas
in lood. Bijna alle andere huizen in Eindhoven
hebben nog lichtopeningen, met houten luiken
om de kou buiten te houden... Wie zou er
in dat huis gewoond hebben?
Een
van de rijkste inwoners van Eindhoven is
de rent- meester van de heer.
De heer is eigenaar van het grootste deel
van de stad. Aan hem dient elk jaar belasting
te worden betaald. Die belasting wordt opge-
slagen in het
kasteel, dat aan de rand van
de stad staat, op de hoek van de Ten Hagestraat
en de Vestdijk. In dat kasteel woont de
rentmeester,
die er voor zorgt dat de belasting op tijd
betaald wordt. Zijn heer haalde dan weer
het grootste deel op, wat besteed werd aan
een goed leven, oorlogen en wat
dies meer zij.
Het
kasteel van Eindhoven rond 1540 (Alowies
van Baren, in Arts 1992). Beweeg over
de afbeelding voor een omschrijving
van de ruimtes.
Vakantie in de middeleeuwen? Nee dus. Wie reist
in de middeleeuwen doet dat niet om zich
te ontspannen, maar gaat op pad voor zaken
of met religieuze bedoelingen. Pelgrimstochten
zijn een goedkope manier om te voet andere
delen van Europa te zien. De burgers van
Eindhoven gaan op pelgrimstocht naar Canterbury
(UK), naar Tours (F) en zelfs helemaal
naar Rome. Als aandenken nemen ze een
tinnen souvenir mee, ook een bewijs
dat de tocht echt volbracht is.
Soldaten
plunderen een huis. Miniatuur uit 1398 (van
der Linde 1992)
De
rat is sinds 1348 een van de gevaarlijkste
dieren van de wereld. In dat jaar kwam de
pestvlo in Europa, die juist door ratten
verspreid wordt. De beet van zo’n
vlooi veroorzaakt een dodelijke ziekte die
bekend staat als de pest,
ook wel de ‘zwarte dood’ genoemd.
In Eindhoven zijn tot 1500 veel mensen gestorven
aan de pest.
In de 21e eeuw zullen geleerden ontdekken
dat een klein aantal mensen nooit daaraan
kan sterven. Dat komt omdat ze in hun DNA
een bescherming hebben opgebouwd tegen deze
ziekte. Onderzoek naar het Middleeuwse DNA
kan ons helpen in de strijd tegen moderne
ziekten.
Eindhoven in de middeleeuwen 
